Ardal Cymunedau’n Gyntaf Pen Llŷn

Mae wardiau Aberdaron, Botwnnog a Tudweiliog oll yn rhan o raglen Adfywio Cymunedol Llywodraeth Cynulliad Cymru – ‘Cymunedau’n Gyntaf’. Adnabyddir yr ardal fel “Cymuned o ddiddordeb gwledig – Pen Llŷn”, sydd yn un o ddeg ardal o ddiddordeb trwy Gymru, na fyddai’n rhan o’r rhaglen ar ganlyniadau ‘Mynegrif Amddifadedd Lluosog 2001’. Sefydlwyd Partneriaeth i arwain y rhaglen yn lleol yn 2001, a cyflogwyd Cydlynydd yn Rhagfyr 2002. Mae swyddfa’r Bartneriaeth bellach wedi ei leoli yng Nghanolfan Bryncroes, sydd yn fan hollbwysig i ddatblygiad y rhaglen yn lleol.

Mae ardal Cymunedau’n Gyntaf Pen Llŷn yn cynnwys y pentrefi canlynol; Aberdaron, Botwnnog, Sarn a Tudweiliog yn ogystal ac ardaloedd Bryncroes, Dinas, Garnfadryn, Llangwnadl, Llaniestyn, Rhiw a Rhoshirwaun. Does yna ddim un prif ganolfan naturiol yn yr ardal, gan fod y dref agosaf (Pwllheli) tua 15 milltir i ffwrdd.

Mae’r problemau sy’n wynebu’r ardal yn nodweddiadol o ardal wledig gyda poblogaeth wasgarog sy’n heneiddio, gyda stoc dai gwael (Aberdaron y ward waethaf yng Nghymru), gyda mynediad i wasanaethau yn anhawster. Mae’r economi leol wedi dioddef o ganlyniad i gyflogau isel o fewn amaeth a gwaith tymhorol yn y diwydiant twristiaeth.